Phòng và điều trị viêm xoang mũi tại nhà theo Y học cổ truyền

Chia sẻ từ bác sĩ Nguyễn Mạnh Thái – Trung tâm Y học Cổ truyền Vinmec Sao Phương Đông

Thời tiết giao mùa là giai đoạn nhiều người gặp tình trạng nghẹt mũi, sổ mũi, đau đầu, nặng vùng mặt, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Trong Y học hiện đại, viêm mũi – viêm xoang thường liên quan đến nhiễm khuẩn, dị ứng hoặc rối loạn miễn dịch.

Dưới góc nhìn Y học cổ truyền (YHCT), viêm mũi xoang không chỉ là bệnh lý tại chỗ mà là biểu hiện của rối loạn khí cơ, đặc biệt liên quan đến dương khí vùng đầu và chức năng Tỳ – Phế.

Góc nhìn Đông y về viêm mũi xoang

• Giai đoạn sớm: Phần lớn bệnh nhân chỉ do dương khí vùng đầu không đủ, khi đó cấu trúc mũi xoang chưa tổn thương thực thể. Nếu được điều chỉnh kịp thời, triệu chứng có thể cải thiện rõ rệt.

• Giai đoạn kéo dài, mạn tính: Viêm mũi không được điều trị đúng sẽ dẫn tới tổn thương thực thể, đàm trọc ứ trệ. Lúc này, ngoài việc bổ chính khí (thăng dương) còn cần giáng trọc khí, trừ tà.

Nguyên tắc điều trị cốt lõi trong Đông y là:

“Thăng dương để bổ chính – Giáng trọc để trừ tà”

Trường hợp 1: Dương khí cơ thể hư, thể chất hư hàn

Người bệnh thường sợ lạnh, mệt mỏi, dễ nghẹt mũi khi thay đổi thời tiết. Có thể phục hồi dương khí bằng các biện pháp sau:

1. Tắm nắng – phơi lưng

Chọn nơi kín gió, thư giãn và phơi nắng nhẹ vùng lưng. Đây là cách bổ dương khí tự nhiên, an toàn và rất phù hợp với người viêm mũi xoang thể hư hàn.

2. Cứu ngải (ngải cứu)

Trong những ngày ít nắng, trời mưa hoặc sương mù, có thể áp dụng cứu các huyệt:

• Bát Liêu

• Đại Chùy

• Bách Hội
  Giúp ôn dương, thông mũi, giảm nghẹt mũi.

3. Điều chỉnh ăn uống

• Hạn chế đồ lạnh, nước đá

• Tăng cường thực phẩm tính ấm như thịt dê, thịt bò để bổ khí huyết, trợ dương

Trường hợp 2: Dương khí đủ nhưng bị uất kết

Biểu hiện thường gặp: tay chân lạnh nhưng người bồn chồn, dễ cáu gắt, khó ngủ. Đây là tình trạng dương khí không được thăng phát, bị uất lại bên trong.

1. Tăng vận động ngoài trời

Vận động giúp thăng dương, hành khí. Dương khí uất lâu ngày có thể hóa hỏa, liên quan đến các bệnh lý như mất ngủ, viêm dạ dày, rối loạn tiêu hóa, kết thạch.

2. Chải đầu và vỗ huyệt Bách Hội

Động tác đơn giản nhưng giúp dương khí vùng đầu thăng phát, hỗ trợ cải thiện nghẹt mũi.

3. Vỗ lưng

Giúp tán hàn, giải biểu, thăng dương, thường được ứng dụng trong điều trị cảm mạo và viêm mũi.

4. Dùng lưng đập nhẹ vào tường

Không cần người hỗ trợ. Đập nhẹ đến khi cơ thể ấm lên, khí cơ lưu thông, triệu chứng nghẹt mũi có thể giảm nhanh.

5. Điều chỉnh chế độ ăn

• Hạn chế thực phẩm khó tiêu: nếp, bánh tổ, nấm tuyết, táo tàu, trứng

• Tăng thực phẩm giúp tán khí: hành tây, mộc nhĩ đen, hẹ, hương xuân, nấm hương
  

Các phương pháp hỗ trợ điều trị viêm xoang mũi khác

1. Châm cứu

Phác đồ “Tỵ Tam Châm” trong Âm Dương Cửu Châm được ghi nhận mang lại hiệu quả cao, giúp cải thiện rõ rệt tình trạng nghẹt mũi chỉ sau vài buổi điều trị.

2. Massage mũi

Dùng hai ngón trỏ day dọc hai bên sống mũi, từ huyệt Nghênh Hương lên Tình Minh, lặp lại nhiều lần giúp mũi thông thoáng.

3. Dậm chân

• Vỗ Bách Hội: thăng dương

• Dậm chân: giáng trọc
  → Tạo vòng tuần hoàn âm dương điều hòa, giúp đầu nhẹ – chân ấm.

4. Bảo vệ Tỳ Vị – gốc rễ của viêm mũi

Theo Đông y, mũi thuộc Phế nhưng gốc ở Tỳ Vị:

• Vị khí không giáng → chảy nước mũi vàng, đục

• Tỳ khí không thăng → chảy nước mũi trong
  Do đó, điều trị viêm mũi xoang cần song song chăm sóc hệ tiêu hóa.
  

Lưu ý quan trọng

• Hầu hết các trường hợp viêm mũi xoang đều cần điều hòa dương khí toàn thân

• Duy trì trạng thái sinh hoạt điều độ, ăn uống phù hợp và bảo vệ Tỳ Vị

• Điều trị sớm giúp hạn chế diễn tiến mạn tính và tổn thương thực thể