Tiền mãn kinh và bốc hỏa - Góc nhìn Y học cổ truyền

Chia sẻ từ Bác sĩ Tạ Văn Biện - Trung tâm Y học Cổ truyền Vinmec Sao Phương Đông

Tiền mãn kinh là giai đoạn sinh lý tất yếu trong cuộc đời người phụ nữ, thường đi kèm với các triệu chứng như bốc hỏa, mất ngủ, cáu gắt, khô hạn, mệt mỏi, suy giảm chất lượng sống.

Dưới góc nhìn Y học cổ truyền (YHCT), đây không chỉ là sự suy giảm nội tiết đơn thuần mà là biểu hiện của mất cân bằng âm dương, rối loạn khí huyết và suy yếu tạng phủ, đặc biệt là tạng Thận.

Nguyên nhân tiền mãn kinh theo Y học cổ truyền

1. Suy yếu tạng Thận - gốc rễ của bệnh sinh

Trong YHCT, Thận được coi là “gốc của sinh mệnh”, chủ về sinh trưởng, phát dục và điều hòa kinh nguyệt. Tiền mãn kinh chủ yếu liên quan đến:

• Thận âm suy: không đủ âm dịch để ước chế dương khí

• Thận dương mất cân bằng

• Mạch Xung - Nhâm hư tổn, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh nguyệt và nội tiết

Khi thận âm suy, dương khí không được kiểm soát sẽ bốc lên gây ra:

• Bốc hỏa, nóng bừng mặt

• Đổ mồ hôi trộm

• Tâm phiền, hồi hộp

• Mất ngủ kéo dài

2. Lao tâm quá độ - âm huyết hao tổn ngấm ngầm

Trong bối cảnh hiện đại, phụ nữ thường phải lao động trí óc nhiều, stress kéo dài, dẫn đến:

• Doanh huyết tổn thương, âm dịch suy giảm

• Chân âm ngày càng hư, khiến các triệu chứng tiền mãn kinh nặng và kéo dài hơn

3. Rối loạn mối quan hệ giữa các tạng

Ngoài thận hư, tiền mãn kinh còn liên quan đến sự bất hòa giữa:

• Tâm - Thận: gây mất ngủ, hồi hộp, lo âu

• Tỳ - Can: ảnh hưởng tiêu hóa, cảm xúc, dễ cáu gắt

Hướng cải thiện tiền mãn kinh bằng Y học cổ truyền

1. Điều trị bằng thuốc YHCT

Việc dùng thuốc cần biện chứng luận trị, cá thể hóa theo từng thể bệnh.

• Bổ thận âm - cân bằng dương khí
  Các bài thuốc thường dùng:

  • Lục vị địa hoàng hoàn

  • Tri bá địa hoàng hoàn

• Dưỡng tâm - an thần
  Thường sử dụng các vị thuốc như:

  • Bá tử nhân

  • Táo nhân
    → Giúp cải thiện giấc ngủ, giảm hồi hộp, tâm phiền

 Lưu ý: Đơn thuốc cần được bác sĩ YHCT thăm khám trực tiếp và gia giảm phù hợp, không tự ý sử dụng.

2. Châm cứu - bấm huyệt

Châm cứu giúp điều hòa khí huyết, cân bằng âm dương, ổn định thần chí.

• Huyệt thường dùng:

  • Thận du

  • Tam âm giao

  • Túc tam lý

• Huyệt hỗ trợ giảm bốc hỏa, an thần:

  • Nội quan

  • Thái khê

3. Dưỡng sinh và dinh dưỡng

• Ưu tiên thực phẩm bổ thận âm:

  • Đậu đen, mè đen

  • Các loại hạt

• Hạn chế:

  • Đồ cay nóng

  • Rượu bia (dễ hao âm sinh nhiệt)

• Kết hợp:

  • Luyện thở

  • Thiền

  • Vận động nhẹ nhàng (đi bộ, yoga, dưỡng sinh)

4. Điều chỉnh tâm lý - yếu tố then chốt

Stress kéo dài làm tổn thương âm huyết, rối loạn khí cơ, khiến bốc hỏa và mất ngủ trầm trọng hơn.
Giữ tinh thần thư thái, sinh hoạt điều độ là yếu tố quan trọng giúp:

• Ổn định kinh nguyệt

• Cải thiện giấc ngủ

• Giảm các triệu chứng tiền mãn kinh

Kết luận

Theo Y học cổ truyền, tiền mãn kinh và bốc hỏa là hệ quả của sự suy giảm thận âm, rối loạn âm dương và khí huyết, chịu tác động mạnh từ lối sống và tâm lý. Việc điều trị cần toàn diện, bền vững, kết hợp thuốc, châm cứu, dưỡng sinh và điều chỉnh tinh thần để đạt hiệu quả lâu dài.